دهكده زيدشت

زيدشت منطقه اي است كوهستاني با دره و پستي بلندي هاي بسيار زياد و به واسطه همين مسايل طبيعي، ييلاقي است. وسعت تقريبي آن حدود پنجاه كيلومتر مربع مي باشد. دهستان زيدشت و مزارع آن در سراشيبي و در سطحي پايين قرار گرفته و محصور است. در بين كوه ها و دره هاي بسيار كه اين كوه ها و دره ها خود داراي زيبايي طبيعي خاص هستند به خصوص در فصل بهار هنگام رويش گياهان چون مخملي سبزرنگ با انواع گل هاي وحشي به رنگ هاي سرخ آتشين و زرد و آبي و سفيد و بنفش خودنمايي مي نمايند و در فصل تابستان نيز زماني كه برف همه جا را سفيد پوش كرده داراي زيبايي خيره كننده و جاذبه خاصي مي باشند كه كمتر از بهار زيبا نمي باشد. با اتمام پروژه سد خاكي تمامي مزارع كشاورزي و باغات ميوه كه در مسير رودخانه و حاشيه ارتفاعات بوده به زير آب رفته به طوري كه كشاورزي در اين محدوده به طور كامل از بين رفته و مردماني كمه سال ها در كنار رود بزرگ (شاهرود) زندگي و با آن مانوس بودند با ساخت سد خاكي با چهره و هيبت تازه اي از آب روبرو شدند.
به هر حال اين تغييرات به وجود آمده باعث پديدار شدن درياچه اي بسيار زيبا و كم نظير در زيدشت گرديده و اين دهكده را به محلي براي گردشگري و جذب توريست تبديل نموده است. دهكده زيدشت اولين قريه ورودي طالقان محسوب كه در حقيقت تنگه هرمز اين منطقه مي باشد. فاصله آن از ميدان آزادي تهران از اتوبان تهران قزوين تا ابتداي جاده انحرافي به سمت طالقان 104 كيلومتر و از اول جاده انحرافي تا دهستان زيدشت خدود سي و شش كيلومتر است كه اين مسير 140 كيلومتري را مدت زمان حدود يك ساعت و نيم مي توان طي كرد، دهكده اي است بسيار وسيع داراي حدود 50 كيلومتر مربع وسعت كه تمامي زمين هاي آن مزروعي و داراي باغات ميوه، كوه ها، دره ها، و رودخانه ها و چشمه هاي فراواني مي باشد. مردمش بسيار خون گرم و مهمان نواز و شوخ طبع بوده و از نظر اجتماعي آميز با ديگران بسيار خاكي و داراي روحيه اي عاري از فخر و خود ستايي. كلمه زيدشت تركيبي از فعل زيستن و نام دشت، "زي" فعل امر است كه از زيستن و كلمه مركب "زيدشت" خود معناي جمله اي امري را مي رساند. زيدشت، يعني در دشت زندگي كن!
و به طور قطع و يقين پدران و اجداد ما قبل از اينكه در اين محل سكونت اختيار نمايند آن را دشتي زيبا و سرسبز و داراي آب هاي فراوان ديدند پيش خود حساب كردند كه زندگي در اين دشت يا اين دشت براي زندگي مناسب است و به همين جهت اين محل را اختصارا زيدشت ناميدند.

حدود وسعت زيدشت
زيدشت دهستاني است كوهستاني با پستي بلندي هاي بسيار و به علت داشتن زمين هاي زراعتي و باغات زياد و وسعت تقريبي آن حدود پنجاه كيلومتر مربع مي باشد وضعيت جغرافيايي دهكده به اين ترتيب است كه از جنوب به شمال يعني از ابتداي گردنه تا اول زيدشت شيب و سرازيري مي باشد ليكن دهكده و مقدار زيادي از زمين هاي اطراف آن در سطحي تقريبا مسطح قرار گرفته اند و از انتهاي ده مجددا زمين ها با همان شيب تند قبلي تا لب رودخانه شاهرود امتداد دارد و در مجموع بايد گفت كه دهستان زيدشت محدود است از سمت شمال به رودخانه شاهرود – البرز كوه – دهستان هاي آردكان – آرتون – ميراش – آرموت از سمت جنوب به گردنه طالقان و آسمان كوه – هيوكوه – تيج كوه – شلمزار – خورفشند از سمت مشرق به رودخانه فلك آباد – سيانسام يا سامان كوه و دهستان هاي فشندك – باريكان و ميناوند و از سمت مغرب به دهستان هاي كماكان – سنگ بن - كلانك و سد طالقان.

كوه ها و دره هاي دهكده زيدشت
زيدشت منطقه است كوهستاني با دره و پستي بلندي هاي بسيار زياد و به واسطه همين مسايل طبيعي ييلاقي است. دهستان زيدشت و مزارع آن در سراشيبي و در سطحي پايين قرار گرفته و محصور است در بين كوه ها و دره ها بسيار كه اين كوه ها و دره ها خود داراي زيبايي طبيعي خاص هستند به خصوص در فصل بهار هنگام رويش گياهان چون مخملي سبز رنگ با انواع گل هاي وحشي به رنگ هاي سرخ و آتشين زرد و آبي و سفيد و بنفش كه خودنمايي مي نمايند و در فصل زمستان نيز زماني كه برف همه جا را سفيد و بنفش كه خودنمايي مي نمايند و در فصل زمستان نيز زماني كه برف همه جا را سفيد پوش كرده داراي زيبايي خيره كننده و جاذبه خاصي مي باشند كه كمتر از بهار زيبا نمي باشد. كوه ها و دره هايي كه زيدشت در ميان آن ها واقع شده عبارتند از سمت جنوب تيج كوه – سياه كوه – آسمان كوه- هيوكوه – و در قسمت شمال آن البرز كوه مي باشد كه تمامي قسمت شمال طالقان را پوشانده و  كوه هاي قسمت جنوب زيدشت به دليل داشتن علف بسيار چراگاه خوبي است براي احشام بدين جهت گله داران گوسفند اين كوه ها را به خاطر چراگاه هاي آن در بهار و تابستان از اهالي اجاره و عوايد حاصله از اين طريق به نفع عمران آبادي ده مصرف مي شود. دره ها عبارتند از دره فشندك و يا فشندكورو – چشمي دره – قله دره – كهريز دره – ساز و دره محمد ابراهيمي دره خلي چردي دره – لوآس كش دره – خشك دره – ماهوني دره – كلانك دره – چو ازنك دره – خوش نشين دره – تازه آبادي دره – جور دره – چما چيل دره.

رودخانه هاي زيدشت
بخش طالقان در مجموع داراي يك رودخانه بزرگ است به نام شاهرود كه در فصل بهار به علت بارندگي و پيوند آب برف هاي كوهستان هاي اطراف و چشمه سارها به آن پرآب مي شود به طوري كه در بعضي از قسمت هاي سرتاسي رودخانه اگر احشام يا احيانا انسان در آن بيفتد تاب مقاومت در برابر شدت آب آن را نداشته و آن ها را با خود مي برد و به علت سنگلاخ بودن سطح رودخانه خطر مرگ وجود دارد در تمامي دهات و كوهستان هاي طالقان چشمه هاي فراواني وجود دارد. سرچشمه اصلي شاهرود از كوه هاي شرقي و شمال طالقان مي باشد كه به صورت دو نهر از دو جانب دهكده جوستان به هم وصل و طالقان را به دو قسمت شمالي و جنوبي تقسيم مي نمايد. شاهرود شعبه اي از سفيد رود است كه از گيلان گذشته سپس به درياچه بزرگ خزر مي ريزد. اين رود پس از گذشتن از سرتاسر  مغرب طالقان و كوه پايه هاي الموت قزوين در حدود منجيل به رودخانه بزرگ قزل اوزن مي پيوندد. چند پل كوچك يكي در شهرك طالقان يكي در نزديكي قريه گلينك و يك هم در زيدشت در مزرعه چالدشت بر روي اين رود درست كرده كه قسمت جنوب رودخانه را قراء و آبادي هاي شمالي وصل و همچنين محل عبور و مرور احشام و اتومبيل ها نيز مي باشند و اخيرا حدود چندين سال است كه دولت تصميم گرفته سدي با استفاده از شاهرود در نزديكي دهستان شهر اسروروشن آب دره درست نمايد  و در اين مدت كارهايي هم انجام شده ولي فعلا به طور ناتمام باقيمانده است. از رودخانه هايي كه در اطراف زيدشت جريان دارند يكي همان رودخانه بزرگ شاهرود در قسمت شمال و ديگري رودخانه فلك آباد در قسمت شرق دهكده را بايد نام برد. سابقا اهالي از رودخانه شاهرود نيز به شرح زير استفاده اقتصادي مي نمودند.
در زمان هاي گذشته اشخاصي كه به خريد و فروش تير و تيرچه اشتغال داشتند براي اين كار درفصل پاييز به دهات دور و نزديك مي رفتند و از كساني كه درخت هاي بلند و كهن را جهت فروش بريده و به صورت تيرهاي بلند و كوتاه در آورده بودند آنها را خريداري سپس براي حمل آن ها به محل يا بايد از ماشين استفاده مي كردند يا از قاطر و الاغ كمك مي گرفتند. در آن ايام چون وسايل نقليه و ماشين نبود زماني كه مي خواستند تيرهاي خود را از دهي به ده ديگر همل نمايند به جاي استفاده از الاغ و قاطر از آب رودخانه كمك مي گرفتند و اين بهترين روش استفاده از راه آبي بود. لذا تيرها و تيرچه هاي خريداري شده را داخل رودخانه مي انداختند و آب رودخانه آنها را به طور مجاني تا نزديكي هاي مقصد برايشان مي آورد و براي اينكه احيانا تيرها در سطح رودخانه به سنگ ها و موانع ديگر گير نكنند يك نفر را مامور هدايت و رفع اين گونه موانع ار مسير رودخانه مي كردند و زماني كه تيرها به منطقه دهكده مي رسيدند آن ها از آب بيرون كشيده و به وسيله الاغ و قاطر به محل دلخواه حمل مي كردند.

چشمه ها
دهستان زيدشت در قديم باغات و زمين هاي زراعتي بسيار داشت و زمين هاي زير كشت آن به قدري بود كه خانواده ها گاهي قادر به كاشت و برداشت آن نبودند ليكن بعد ها به علت مهاجرت اهالي به شهر هاي ديگر و كم شدن جمعيت زمين هاي زراعتي را تبديل به باغات ميوه يا قلمستان هاي درخت تبريزي و كبوده يا هب قولي صنوبر نمودند و اين مزارع و باغات از اواخر ارديبهشت ماه هر سال تا اواسط شهريور احتياج به آبياري داشته و آبياري هم به طور هفتگي انجام مي شد. زمين هاي زيدشت طالقان به طور طبيعي در دو قسمت قرار دارند. اول منازل مسكوني و باغ ها و مزارع داخل دهكده كه در قسمت بلندي قرار گرفته اند منبع آبياري و آب آشاميدني اين قسمت به انضمام مزارع و باغات غرب دهكده به نام مزرعه كنگر آجين و غيره كه در دره واقع شده اند كلا از آب چشمه سارهايي كه در كوهستان هاي جنوبي ده وجود دارد و به سمت ده روان است مشروب مي گرديدند. قسمت دوم زمين هاي شمالي ده زيدشت مي باشد كه باغات و زمين هاي كشاورزي آن در سطح پايين گودال واقع و تمام زمين هاي اين قسمت از طريق آب رودخانه شاهرود آبياري مي گردد. در دهكده بزرگ زيدشت چشمه هاي كوچك و چشمه سارهاي فراواني وجود داشته و دارد كه عبارتند از: شاه چشمه – چشمه سفيد چادران – حاجي كامياري چشمه – اسبكي چال چشمه – چشمه سارميان بيشه – خوش نشين چشمه خشكه دري چشمه – جوآزنك چشمه – دربندك چشمه – نظر علي چشمه – قنات سفيد گوران – چشمه سار كهريزه دره – قنات كهريزه دره -  تولاب چشمه – گو چشمه – جير زيدشت چشمه – لطفعلي چشمه كامكي لتي چشمه – شريكات چشه – روح اله چشمه – امين اله چشمه – عمامه چشمه – ساز و دري چشمه – زلو خان چشمه – كه مهمترين و پرآب ترين اين چشمه ها شاه چشمه را بايد نام برد. از نظر پيدايش چشمه ها هيچ كس تاريخ آن را نمي داند. مثلا فلان چشمه در چه زماني ظاهر شده مخصوصا كه بيشتر در دل كوه ها يا در ميان دره ها قرار دارند و معرض ديد عموم هم نمي باشند مگر اينكه به حسب اتفاق كسي از آن محل ها عبور كند و چشمه اي را در آن حوالي ببيند بسياري از چشمه ها زماني داراي آب هستند ولي بعد از مدتي خشك مي شوند. بسياري از آن ها دايمي اما در فصول مختلف آب آنها كم و زياد مي گردد.  تعدادي از آنها هم هميشه نيمي از سال داراي آب و نيمي از سال خشك مي باشند ولي تعدادي از چشمه هايي كه نامشان فوقا ذكر گرديد در حال حاضر وجود ندارند. و عده اي از مردم امروز دهكده زيدشت بسياري از اين اسامي را نشنيده و حتي شايد محل هاي آن ها را هم بلد نيستند.

مزارع دهكده زيدشت
دهستان زيدشت از نظر زمين داراي وسعت زيادي است و تقريبا هشتاد درصد آن سرزمين زير پوشش مزارع و باغات سرسبز و خرم با چشمه سارهاي آب زلال قرار گرفته كه هر بيننده اي در فصل بهار و تابستان مجذوب اين همه زيبايي هاي طبيعي و خدادادي شده و كوه ها و دره هاي سبز مخمل گونه با چشمه هاي فراوان آن در همه جاي اين دهكده كوچك خودنمايي مي كنند. زيدشت در قديم داراي مزارع بسيار زياد با نام هاي مختلف بوده ولي اكنون تعدادي از آنها متروك شده و عده اي از اهالي ده هم نه اسامي قبلي اين مزارع را مي دانند و نه محل آن ها را مي شناسند. به هر حال اسامي مزارعي كه در قديم بوده و در حال فعلي هم خيلي از آنها را مي شناسند به هر حال اسامي مزارعي كه در قديم بوده و در حال فعلي هم خيلي از آنها وجود دارند عبارتند از در قسمت شمال مزارع – دينكان – چال دشت – نوكلايه – رزدر بالا- رزدر پايين – الياس چال – كهنه آسياب – زر خريد – غورق – علاءلدين لات – ملاترك – كيا باق – پل كينه – جيرلات.
در قسمت غرب مزارع – كولوندر – خوك لانسر – هميشه بهاران – قله دوش – باغ بود – شلانك باغ – يوه – همروداران – گهره – كنگرآجين – پله بالا – پله پايين – قله دره – كهريزه دره – باغ بن – جير زيدشت – كامكي لت – لوكندبن – كردكردكان – خشكه دره – زاغه كولي پشته – سفيد كوران – ساز و دره – كيلك بند – جوآزنك – سفيد چادران.
در قسمت شرق مزارع – گوگل خسان – كوه بن – اسبي سنگ – رزدرلو – بوردشت – گردگنبه – سيانسام – بشمكي دره – سنگ نو – كفتارلان سره – شال بند گواسكولي بند – عسل گدشت گلابي دار رزدر – فشندك رو – ده جوپي.
در قسمت جنوب مزارع – تولاب چشمه – ميناي لنگه – گچ دار سينه – محمد رحيمي دره – كل تكي لنگه – خان جاني لنگه – خان زانو – كوه الو بوته – خلي چرد – دربندك سره – لواس كش – نوباغ – مزرعه محمد امين بك – خوش نشين – ميان بيشه – تازه آباد – چماچيل – سريش كله – اسبكي چال – حاج كامياري يورد – كوگهره – تندوركان – قالي يورد – شاه چشمه – جن دره – كل گوشي يورد.

گل واژه هاي زيدشت برگرفته از كتاب زيدشت دروازه طالقان نوشته مصطفي حداد:
 

طالقان
زيدشت
فرهنگ و هنر
اخبار
ورزش
درياچه
مقالات
تماس با ما

English
France

مطالب

نماها

زمستان

پاييز

تابستان

بهار